AMBENO (TOP) - Gaudencio Marques Figueiredo (Dede) moris iha loron 23 Juñu 1983 iha Bauro, Lospalos, Lautem.
Hafoin ha’u haksoit sai tiha husi Convento Franciscano Ordo Fratrum Minorum (OFM) iha tinan 2009, ha’u hetan avizu ida iha Diario Suara Timor-Lorosae (STL) kona-ba loke formasaun báziku ba jornalista foun. Ha’u ba tau naran hodi tuir formasaun ne’e iha edifisiu Jornal STL iha Osindo 1, Surikmas-Dili iha tempu ne’eba.
Durante tinan tolu iha Convento Franciscano OFM iha Fatuberliu, Manufahi no iha Becusi, Becora-Dili koñese itoan ona saida mak jornalizmu, tanba hahu aprende itoan ona hakerek iha Jornal Parede Convento nian, maibé seidauk klean no luan. Hafoin tama kursu jornalizmu iha jornal STL, ema ne’ebé ha’u koñese uluk mak Francisco Belo Simões da Costa atual Xefe Redasaun media online Rafa.tl, Manuel Pinto, eis Prezidente TATOLI, no Gaudencio Marques Figueiredo (Matebian).
Ha’u koñese Gaudencio Marques Figueiredo (Dede) iha Jornal Diario STL iha tinan 2009. Nia mak hanorin ami kursu jornalizmu durante fulan balun iha STL iha tinan 10 liuba, no akompaña ami lubun durante tempo estajiu to’o hetan kontratu serbisu jornalista iha STL. La’os fó kursu ba ami de’it, maibé mós orienta no halo edisaun ba ami nia notisia sira molok públika iha STL.
Ha’u pessoal, serbisu tempo balun de’it iha STL depois sai ba serbisu fali iha media sira seluk. Maibé, depois ha’u konsege hasoru malu fali tan matebian Gaudencio Marques Figueiredo (Dede) iha Jornal INDEPENDENTE. Nia nu’udar editor no ha’u nu’udar jornalista iha jornal ne’e durante tinan tolu resin, husi 2011 to’o 2014.
Durante tinan 10 resin ami sempre fahe esperiensia moris ba malu tantu iha vida jornalizmu nian no vida partikular nu’udar ema kriatura ida. Matebian Dede nu’udar mestre jornalista ida iha Timor-Leste, tanba la’os de’it hanorin Timoroan sira iha imprensa sira iha rai-laran, maibé kontinua fahe nia matenek badaen ne’e iha Universidade Nasional Timor-Lorosa’e (UNTL) nu’udar Dosente jornalizmu iha universidade públiku ne’e.
Molok hetan dezastre mate ne’e, horseik, 11 Novembru 2026 nia sei fó hela ezame monografia ba estudante Komunikasaun Sosial UNTL sira.
Iha tinan 2014 bainhira ha’u sai husi Jornal The INDEPENDENTE ba fali jornal Timor-Post ami nafatin komunika ba malu, dalaruma hasoru malu iha terenu halo kobertura hamutuk no dalaruma mós iha Timor-Leste Press Union (TLPU).
Iha tempo hirak liu ba ami nain-rua hasoru malu iha UNTL nia propoin ideia ida atu oinsa bele hahu halo kobertura investigativu hamutuk ba assuntu balun, maibé assuntu ne’e la konsege realiza to’o agora.
Nu’udar jornalista oan ida husi rai-ketan Ambeno ne’ebé hetan esperiensia no matenek balun husi Dede sente triste no lakon boot tebes, tanba matebian la’os de’it mestre ba jornalizmu nian, maibé mós nu’udar figura ida ne’ebé sempre hamrik metin hodi defende liberdade imprensa no liberdade expresaun iha rai ida ne’e.
Ha’u iha esperiensia real bainhira sai kondenado no julgado iha Tribunal Distrital Dili (TDD) ba kazu produtu jornalista nian, matebian sempre hamrik metin hodi hakilar no defende maka’as liberdade imprensa no liberdade expresaun iha tempo ne’eba.
Horkalan, oras tuku 8 asesu informasaun iha Grupo WhatsApp TLPU nian katak, DD konduz motorizada ida no soke kareta truck ida husi kotuk no mate-fatin iha Trilolo, Baucau, tanba ran sai maka’as.
Ho triste todan tebes husi fuan-laran no kabun tomak, atan ha’u husi rai-ketan Ambeno lori ekipa redasaun The Oekusi Post hato’o sentidu kondolensia ba familia matebian nian husi Bauro (Lautem), no Betulale, Trilolo (Baucau).
Ho fiar metin katak, mate sira sei moris hias no moris foun sei mosu mai
Laletek Fatu-Bnaob, Lifau, Oe-Cusse Ambeno, 12 Novembru 2026
Raimundos Oki
Fundador & Xefe Redasaun

