Balansu fundu mina-rai tun ba billiaun $18,06, governu propoin levanta billiaun $1,89 ba OJE 2027

AMBENO (TOP) – Balansu Fundu Mina-Rai Timor-Leste tun ba billiaun $18,06 iha 30 Setembru 2026, husi billiaun $18,43 iha trimestre daruak. Iha tempu hanesan, Governu propoin atu levanta besik billiaun $1,89 husi Fundu ne’e atu finansia Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, montante ne’ebé liu Rendimentu Sustentavel Estimadu (RSE) besik billiaun $1,35.

Informasaun ne’e mai husi Relatóriu Trimestrál Fundu Mina-Rai ba trimestre datoluk 2026 ne’ebé Banco Central de Timor-Leste (BCTL) foin lansa, no husi diskursu Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha Parlamentu Nasionál iha 9 Novembru. Tuir Lei Fundu Mina-Rai, Ministériu Finansas maka estabelese estratéjia investimentu, enkuantu BCTL jere operasionalmente investimentu sira.

Trimestre datoluk: balansu tun tokon $370

Redusaun balansu besik tokon $370 (besik 2%) iha trimestre ida. Relatóriu hatudu:

  • Reseitas tokon $4,64;
  • Rendimentu brutu husi investimentu −tokon $69,70, ne’ebé kompostu husi tokon $143,92 (juros/kupon no dividendu) no −tokon $213,62 (mudansa valór merkadu);
  • Retornu −0,50%, di’ak liu referensia (benchmark) −0,62%;
  • Osan sai tokon $303,88, ne’ebé tokon $300 transfere ba Konta Tezouru atu finansia Orsamentu Estadu no tokon $3,88 selu kustu jestaun investimentu.

Kombinasaun númeru sira ne’e hatudu katak levantamentu ba Orsamentu Estadu maka kontribui liu ba redusaun balansu, depois perda husi mudansa valór merkadu. Reseitas ne’ebé tama ba Fundu ki’ik liu tebes kompara ho osan ne’ebé sai.

Desde estabelesimentu

Relatóriu mós hatudu katak desde estabelesimentu Fundu, total reseitas besik billiaun $25,30, retornu husi investimentu billiaun $12,58 (média anual 4,74%), no levantamentu ba Orsamentu Estadu billiaun $19,96.

OJE 2027: levantamentu liu RSE

Iha diskursu ba Parlamentu Nasionál, Primeiru-Ministru Xanana hateten katak Governu propoin levantamentu besik billiaun $1,891 ba 2027, enkuantu RSE mak tokon $540,5. Levantamentu proposta ne’e liu RSE besik billiaun $1,350. Total OJE 2027 mak billiaun $2,569.

Xanana hateten katak reseitas internas projeta tokon $298,6, aumentu 10%, maibé kobre de’it besik 12% husi despeza total. Nia mós avizu katak, se orientasaun atuál la muda, Fundu bele hotu to’o 2039, no hateten ida ne’e sinal alerta atu Governu halo buat ruma enkuantu sei iha marjen.

Justifikasaun Governu mak atu uza poupansa ne’e atu investe iha kapasidade produtiva no servisu públiku. Xanana admite katak ida ne’e kria obrigasaun atu hatudu rezultadu, kontrola kustu no harii fonte reseita foun. Governu mós planeia atu introdús Impostu ba Valor Akresentadu (IVA) ho taxa 5% hahú 2028, se Parlamentu aprova.

FRETILIN avizu kona-ba dependénsia

Iha debate jeneralidade OJE 2027 iha loron hanesan, Deputada Bankada FRETILIN, Cristina Yuri R S Costa, dehan proposta OJE kontinua depende maka’as ba Fundu Petrolíferu. Tuir nia, bazeia ba dokumentu proposta OJE, transferénsia husi Fundu finansia besik 75,5% husi despeza Administrasaun Sentral no RAEOA, enkuantu reseita interna kontribui 11,9% de’it.

Nia avizu katak foti osan husi Fundu liu rendimentu sustentável bele hamenus patrimóniu ne’ebé jerasaun tuirmai tenke simu. Nia husu Governu atu hatudu planu konkretu atu aumenta reseita doméstika no hamenus dependénsia ba Fundu iha tinan lima tuirmai.

Raimundos Oki
Author: Raimundos OkiWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
Xefe Redasaun & Editor

Online Counter