Rezultadu estudu deskobre lákuna korupsaun iha emisaun passaporte no BI

DILI (TOP) - Rezultadu estudu no avaliasaun husi Comissão Anti-Corrupção (CAC) no Ministériu Justisa ne’ebé lansa ba públiku iha loron Kinta, 04 Dezembru 2025 hatudu, serbisu emisaun passaporte no Billete Identidade (BI) sai nu’udar fatin risku ba prátika korupsaun.

Relatóriu Estudu ida ne’e analiza ho kle’an atu tulun Ministériu Justisa hadi’a sira nia sistema atendimentu públiku iha notariadu, liu-liu garante transparánsia, efisiénsia no livre husi prátika sira ne’ebé fó prejuizu ba públiku.

Rejultadu estudu no avaliasaun iha relatóriu ne’e revela lákuna lubuk ida mosu iha atendimentu públiku emisaun pasaporte no BI nian durante ne’e. Lákuna boot ida mak limitasaun sira iha rekursu umanu no distribuisaun funsionáriu sira la hanesan entre Dili no munisípiu hodi rezulta servisu lentu/ karga  makaas, prestasaun sira ne’ebe iha servisu públiku.

Iha estudu ne’e revela mós katak, fasilidade apoiu sira ne'ebé uza ba emisaun pasaporte no kartaun BI la adekuadu. Mákina impresaun limitadu, ligasaun internet la estavel, no falta materiál apoiu sira seluk fó impaktu ba kualidade no transparénsia prosesu servisu nian. Estudu ne'e mós deteta dependénsia signifikativu ba empreza estranjeiru sira ba jestaun sistema teknolojia informasaun nian, enkuantu kapasidade téknika lokál ba manutensaun nian fraku tebes.

Rejultadu deskobrementu ida seluk ne’ebé revela iha relatóriu estudu ne’e mak públiku hasoru nafatin prosedimentu administrativu sira ne'ebé naruk no ezijénsia dokumentu sira ne'ebé kompleksu. Iha sirkunstánsia balun, situasaun ida ne'e bele kria oportunidade ba subornu husi intermediáriu/broker ilegál sira, maski relatóriu la identifika autór espesífiku ruma. Fatór sira-ne'e ejije nesesidade ba simplifikasaun prosesu administrativu nian hodi asegura asesu ne'ebé fásil no justu liu ba servisu públiku.

CAC no Ministériu Justisa halo lansamentu ba rezultadu estudu no avaliasaun ne'ebé deskobre lákuna korupsaun iha prosesu emisaun passaporte no BI./Net.

Liu-tán ida ne’e, estudu ne’e mós halo revizaun ba aspetu jestaun finanseira. Maske durante períodu 2020–2024, prosesu emisaun pasaporte hamosu lukru líkidu maizumenus millaun USD 4.4 ba kofre Estadu, maibé, kestaun sira hanesan stock kaderneta out no estragus inklui jestaun inventáriu sira balun ladún di'ak nafatin.

Bazeia ba deskobrimentu sira-ne'e, CAC hato’o ona rekomendasaun mitigasaun sira atu hadi'a sistema servisu atendimentu nian. CAC rekomenda ona atu hasa’e númeru funsionariu no hametin kapasidade rekursu umanu, hadi'a infrastrutura servisu nian, no moderniza ekipamentu sira.

Alende ne’e rekomenda mós atu desentraliza servisu sira ba nivel munisípiu atu garante asesu besik liu no lalais liu ba sidadaun sira iha remotas. Aleinde ne'e, rekomenda mós atu implementa sistema servisu online ne'ebé transparante no mekanizmu monitorizasaun regulár atu hamenus prátika irregulár sira no hasa'e konfiansa públiku nian.

Iha atividade lansamentu relatoriu estudu ida ne’e, Komisariu Rui Pereira iha nia intervensaun subliña importánsia integridade iha atendimentu públiku nian, atu evita lamentasaun públiku nian ba servidór estadu sira nia perfomansia. Komisariu Rui mós salienta katak, liu husi aprezentasaun relatoriu estudu ne’e, fiar katak parte kompetente sira sei hadia sistema atendimentu emisaun passaporte no BI atu nune’e publiku hetan servisu ne’ebe efisiente, onestu, no akuntavel liu tan.

The Oekusi Post
Author: The Oekusi PostWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
www.OeKusiPost.com nu’udar plataforma media online iha Oe-Kusi Ambeno, Timor-Leste ne’ebé aprezenta notísia iha área oioin iha teritóriu nasionál. Rua. Numbei, Oe-Kusi Ambeno Mobile: +670 7723 4114 Email: info (at) OeKusiPost.com

Online Counter