AMBENO (TOP) - Projetu fiziku hamutuk 53 iha Rejiaun Administrativu Espesial Oe-Kusi Ambeno (RAEOA) ninia orsamentu kolokadu ona iha Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2026, maibé kuaje maioria to’o oras ne’e seidauk hetan pagamentu no balun mós seidauk hetan kontratu serbisu.
La’os projetu fiziku sira de’it, maibé inklui mós pedido pagamento sira kona-ba prestasaun serbisu baziku sira hanesan seguransa, limpeza no seluk tan desde fulan Janeiru to’o oras ne’e maioria seidauk hetan pagamento maske osan ne’e alokadu ona iha OJE 2026.
Liga ba situasaun ne’e, iha loron 5 Juñu 2026, Ministru Obra Públika (MOP), Samuel Marçal, atuál Prezidente Konsellu Administrasaun Fundu Espesiál Dezenvolvimentu (KAFED), rekomenda ba Serbisu Rejionál Obra Públika Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) no Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál, Institutu Públiku (AND,I.P) atu aselera pagamentu ba projetu 53 iha Oekusi no selebra mós termu kontratu ho kompañia sira-ne’ebé ezekuta projetu emerjénsia ho de’it ordén serbisu.
Governante ne’e, propoin ho razaun katak, ezekusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 nian, husi RAEOA foin mak atinje de’it 10% no ezekusaun FED sei iha 2%. Tanba ne’e nia husu presiza halo pagamentu ba projetu sira nune’e bele hasa’e ezekusaun.
“Tékniku sira sei halo aváliasaun, hodi haree tok, maibé ita fó prioridade ba projetu 53, sira-ne’ebé iha ona orsamentu ba tinan ne’e, tenki fó prioridade atu ezekuta osan ne’e, maibé sira-ne’ebé seidauk tama iha planu ita buka atu ajusta ba iha tinan oin liliu hanesan projetu emerjénsia sira, balu iha ona progresu serbisu maibé seidauk halo pagamentu, balu seidauk iha kontratu, entaun tékniku sira, haree sira-ne’ebé seidauk iha kontratu, nia problema saida, atu halo kontratu hodi halo pagamentu liliu projetu emerjénsia sira, nune’e bele hasa’e ezkusaun orsamentu RAEOA nian,” nia hateten ba jornalista sira iha Gabinete Autoridade RAEOA, Sesta, 5 Juñu 2026.
Minstru Samuel Marçal, konsidera projetu sira-ne’e povu senti ona, tanba barak área urbana, maibé ida-ne’ebé seidauk hotu, presiza halo pagamentu tuir progresu serbisu, pagamentu itoan nune’e kompaña bele kontinua ba finalizasaun.
“Ha’u husu foku lai ba projetu ne’ebé tama ona planu tinan ne’e, sira-ne’ebé kontratu mate kuandu halo amandamen tenki iha justifikasaun, tanba tuir lei kompaña mak tenki hatama nia pedidu husu estensaun, depois ita halo justifikasaun, nune’e bainhira halo pagamentu bazeia nia progresu serbisu, maibé kuandu la halo pagamentu, entaun sei afeta ba ezekusaun, agora tama ona trimestre daruak, tenki bok an,” nia ezije.
Hatan ba rekomendasaun ne’e, Diretór Serbisu Rejionál Obra públika Oekusi, Remígio Nuno Sila, informa, preokupasaun durante ne’e maka oinsa ezekuta orsamentu fundu kapitál dezenvolvimentu hamutuk millaun $22,230.00, orsamentu ne’e aloka ba projetu 53, husi fundu ne’e grande projetu rua estrada husi Tono ba Oésilo no husi Ponte Noefefan ba Oénunu millaun $15, no aloka ba projetu sira seluk maka millaun $6-resin inklui projetu emerjénsia sira.
“Prosesu pagamentu ba projetu hirak-ne’e afeta tebes tanba ho mudansa estrutura RAEOA entaun to’o oras ne’e, ita seidauk ezekuta fundu ne’e, ne’ebé ami husi serbisu obra públika rejionál prontu serbisu hamutuk ho ekipa Sekretáriadu FED, atu haree ba asuntu projetu sira,” nia esplika.
Tanba dokumentu barak ona liliu ba rekomendasaun husi ADN refere ona mai Obra Públika, entaun presiza de’it ba Autoridade atu finaliza lalais prosesu sira, liliu ba pagamentu inklui kontratu ba projetu balu sei kontinua ho ordén serbisu.
Iha fatin hanesan, Diretór ADN, Januario Maia Guterres, klarifika katak husi projetu 53 ne’e balu aloka ona osan iha 2026 ne’e, kuaze kompañia barak mak kontratu mate liliu estrada rurál sira.
“Bazea ba verifikasaun husi ADN presiza estensaun kontratu, sira-ne’ebé hetan ona verifika AND ona, fó impaktu ba kustu totál ne’e, balu sei tuun fila-fali, balu sa’e itoan, tanba nia husu liliu Diretór Sekretáriadu FED presiza halo koordenasaun ho Prezidente Autoridade RAEOA, hodi aprezenta iha reuniaun KAFED tuir mai, atu aprova atu aumenta kontratu hodi kontinua ba prosesu pagamentu,” nia hateten.
Total osan ne’ebé aloka ba RAEOA iha tinan ida ne’e hamutuk $62,864,214.00. Husi montante ne’e fahe ba Kompormisu hetan $8,059,196.66, obrigasaun $641,136.00, real $6,223,202.60, saldo atual $47,940,678.74, no taxa ezekusaun atual foin mak to’o 10.9%.
Montante osan $62,864,214.00 ne’ebé aloka ba RAEOA fahe tan ba kuartu rua mak hanesan, Autoridade RAEOA rasik hetan $24,623,879.00 no Fundu Espesial ba Dezenvolvimentu RAEOA hamutuk $38,012,245.00.
