MP orienta PNTL dada ona police line ba projetu bee moos Up Metan

DILI (TOP) - Nain ba asaun penál ka Ministériu Públiku (MP) hatun ona orden ba Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) hodi monta (dada) ona Police Line ba makina produsaun Agua Domin Up Metan iha Rejiaun Administrativu Espesial Oe-Kusi Ambeno tanba, projetu ne’e iha indikasaun forte ba krime.

Uma kain 30 resin iha bairro Up metan iha tinan hitu liu ba sente kontente tebes ho prezensa projetu produsaun bee-moos ho naran Oé-Domin, tanba bele lori benefisiu direta ba sira. Sentimentu kontente ne’e la’o durante fulan tolu (3) nia laran de’it mosu fali sentimentu tristeza desde tinan 2017 to’o ohin loron.

Povu maioria iha Up metan ne’ebé tama ba área geografia Aldeia Mahata, suku Kutete, Postu Pantai Makassar inklui uma kain-balun iha mota sorin parte suku Nipani nia mós hatene hotu kona-ba projetu Oé-Domin ne’ebé inisiu atu lori grasa boot ba sira, maibé ikus mai nakfilak ba desgrasa boot ida to’o ohin loron.

Régio da Cruz Salu hetan konfiansa husi governu hodi asume kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Assuntu Agrikultura iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oe-Kusi Ambeno (RAEOA) iha tinan 2015 to’o Maio 2020. Nia mandatu nu’udar membru Autoridade RAEOA ne’e foin Arsenio Paixão Bano troka José Luis Guterres iha loron 12 Juñu 2020.

Durante mandatu nu’udar Sekretariu Rejional RAEOA ba assuntu agrikultura, Régio da Cruz Salu serbisu hamutuk ho Ministériu Agrikultura no Peskas iha tinan 2017 konsege hamosu serbisu lubuk ida atu oinsa bele hadia setor agrikultura iha rai-ketan Ambeno hanesan iha inisiativa no mehi di’ak ida hodi hamosu projetu Oé-Domin (Àqua de Oe-Cusse) ho montante osan lubuk ida iha tinan 2017 ne’ebé lokaliza iha bairro Upmetan, Aldeia Mahata, Suku Kutete, postu Pante Makassar.

Eis Sekretariu Rejional RAEOA ba Assuntu Agrikultura atual Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu. Credit: Media GPM.

Projetu Oé-Domin (Àqua de Oe-Cusse) nu’udar ain-fatin (legado) eis Sekretariu Rejional Agrikultura atual Prezidente Autoridade RAEOA iha tempu ne’eba, maibé faktu hatudu projetu ne’e husik hela to'o ohin loron. Fasilidade lubuk ida mak oras ne’e sai dodok ona iha uma ida nia laran, no makina ida ne’ebé atu produz Oé-Domin (Àqua de Oe-Cusse) mós abandonado hela iha uma ne’e nia laran.

Notisia relevante: Régio da Cruz Salu nia naran no ain-fatin-iha Upmetan "la morin"

Tuir informasaun balun ne’ebé The Oe-Kusi Post (TOP) asesu katak, montante orsamentu ba projetu produsaun aqua galong ka Oé-Domin iha bairro Up metan ne’e mak U$ 850,638.00 ho nia prosesu pagamento 100%, maibé realidade hatudu projetu ne’e ninia benefisiu ba komunidade sira iha Upmetan ne’e mak 0%, tanba abandonadu desde tinan 2017 to’o ohin loron.

Maibé rezultadu provizoriu investigasaun husi CAC nian iha tinan 2025 deskobre montante osan ba projetu ne’e mak US$ 500.000 ne’ebé Estado Timor-Leste halo tiha ona pagamento 100% ba kompañia manan nain, maibé nia rezultadu 0% ba povu sira iha área Up Metan no Nipani to’o ohin loron.  

Ho kestaun ne’e mak Komisariu Adjunto Comissão Anti-Corrupção [CAC] ba Asuntu Investigasaun Kriminal Alvaro Maria Freitas hamutuk ho Chefe Unidade Informasaun no Seguransa [UIS] Euclides Madeira ba hala’o ona verifikasaun ba projeitu paradu lubun balun iha Regiao Administrativa Especial Oe-Cusse Ambeno [RAEOA] iha loron Kinta, 18 Dezembru 2025.

Tuir informasaun sira ne’ebé The Oe-Kusi Post (TOP) asesu husi Pájina Ofisial (Fan Page) CAC nian katak, iha verifikasaun projetu ne’e hetan akompañamentu husi Chefe Departamentu Planeamento Infra-estrutura Baziku José Teme Suni no ekipa engineiro husi Unidade Tekniku Fiskalizasaun iha Diresaun Regional Infra-estrutura (DRI) RAEOA nian.

Ekipa verifikasaun ba projetu Oé-Domin husi CAC. Credit: Media CAC.

Ba dahuluk Komisariu Adjuntu Alvaro ho ekipa tekniku enjineiru sira halo verifikasaun ba projetu produsaun be galon (Oé Domin) abandonadu-paradu iha Beok Metan Suku Kutete Pante Makassar.

Projetu ho folin US$500mil ne’e Ministerio Agrikultura RAEOA mak implementa maibé, paradu no oras ne’e Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) dada ona police line.

“Kompania inkapasidade ezekuta projetu ho valor boot, inkomprementa ba kontratu ikus mai Estado Timor-Leste mak sofre,” esplika Komisariu Adjunto Comissão Anti-Corrupção [CAC] ba Asuntu Investigasaun Kriminal Alvaro Maria Freitas ne’ebé TOP sita husi Pájina Ofisial CAC nian iha loron Segunda, 22 Dezembru 2025.

Hafoin hala’o verifikasaun iha terenu, ekipa CAC ba hala’o sorumutu ho Diretor Agrikultura RAEOA, José Oqui ho ninia estrutura nu’udar nain ba projeitu abandonadu iha ne’ebé tuir esplikasaun José Oqui katak, iha fulan Novembro Prokurador orienta ona PNTL dada (monta) police line ba fatin projeitu ne’e.

Projetu halo produsaun bee galon (Oé Domin) iha RAEOA ne’ebé Komisariu Adjunto Comissão Anti-Corrupção [CAC] ba Asuntu Investigasaun Kriminal Alvaro Maria Freitas ho Chefe UIS Euclides ba halo verifikasaun ne’e tuir kontratu mak; fornesimentu beins (makina produs bee moos), konstrusaun (infra-estrutura) ba fatin produsaun bee galon, konstroe tanki distribuisaun ho kanalizasaun husi bee matan mai to’o fatin projetu, formasaun no halo akompañamentu ba serbisu nain sira durante tinan ida. Maibé, iha terenu kompania la konsege finaliza serbisu maske governu RAEOA halo ona pagamentu kompletu. Ho nune'e, oras ne'e projeitu abandonadu ne'e iha ona prosesu laran.

Projeitu produsaun bee galon (Oé Domin) ne’e hahu iha tinan 2017 ho durasaun serbisu tinan ida ho balun maibé, kompania ema estranjeiru (Suica) nian abandona maske governu RAEOA halo ona pagamentu 100%.

Tuir informasaun balun katak, eis Sekretariu Rejional RAEOA ba assuntu Agrikultura atual Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu oras ne’e rejitadu nu’udar sasin ba projetu ne’e.

The Oekusi Post
Author: The Oekusi PostWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
www.OeKusiPost.com nu’udar plataforma media online iha Oe-Kusi Ambeno, Timor-Leste ne’ebé aprezenta notísia iha área oioin iha teritóriu nasionál. Rua. Numbei, Oe-Kusi Ambeno Mobile: +670 7723 4114 Email: info (at) OeKusiPost.com

Online Counter