DILI (TOP) - Komisaun Anti-Korupsuun (CAC), liuhusi Unidade Inspesaun no Monitorizasaun (UIM), kontinua hatudu ninia kompromisu hodi asegura transparénsia iha projetu estadu nian.
Tuir informasaun ne’ebé The Oe-Kusi Post asesu katak, iha loron Kuarta, 06 Maiu 2026, Komisáriu Adjuntu nain rua, Rosário Salsinha Araújo no Miguel Acácio Faria, lidera ekipa téknika hodi hala’o monitorizasaun direita ba projetu tolu ne’ebé iha Kapitál Dili.
1. Reabilitasaun Drenajen Mota Aitarak Laran
CAC monitorizasaun ba projetu Reabilitasaun Drenajen Mota Aitarak Laran, iha fatin projetu laiha kuadru avizu, Tuir prinsipiu transparénsia, atu komunidade no públiku bele hatene detallu konaba projetu, hodi bele kontribui mós ba fiskalizasaun sosiál.
Projetu ne’e Durasaun Kontratu, 01 Jullu 2024 to’o 01 Jullu 2025, Valór Kontratu: $ 1,684,104.48, Status Atuál: Empreza ezekutor husu ona estensaun ba tempu servisu durante fulan neen (6), maibé progresu iha terenu sei hasoru hela obstákulu.
Ekipa monitorizasaun identifika katak servisu iha terenu paradu tanba dezafiu boot rua:
Problema Sosiál: Komunidade balun ne’ebé hela iha ponte ninin (Aitarak Laran) seidauk muda sai husi fatin refere, ne’ebé impede empreza atu kontinua konstruksaun.Fator naturezamós fó impaktu husi dezastre ne’ebé halo bee-mota sa’e, afeita mós progresu servisu nian.
Komisáriu Adjuntu, Miguel Acácio Faria, esklarese katak CAC sei kontinua akompaña projetu hotu-hotu, tantu ne’ebé mai husi kategória emerjénsia ka tenderizasaun normál.
2. Konstrusaun Edifísiu Formasaun Foun INAP – Comoro
CAC iha monitorizasaun identifika katak servisu paradu tanba iha mudansa iha BoQ maibé neste momentu projetu hahu konstrusaun, preokupasaun boot ne'ebé mosu mak tanba dezeñu edifísiu ne'e halo dezde tinan 2015, maibé foin implementa iha 2025. Ekipa ateknika sira halo ajustamentu ba orsamentu husi $4,457,362.81 tun ba $4,270,000.00. tamba afeita husi mudansa BOQ.
Komisáriu Adjuntu Miguel Acácio Faria kestiona kona-ba kapasidade empreza nian atu finaliza obra ne'e iha tempu ne'ebé hela deit tinan ida. Empreza hatán katak sira sei esforsa hodi duni tempu, maibé karik la konsege, sira sei husu tan estensaun fulan tolu hodi garante finalizasaun no kualidade obra nian.
3. Reabilitasaun Estrada Urbana Dili, Pakote 3
Projetu reabilitasaun estrada ne'ebé kobre husi Ponte Becuse to’o Ponte Maufelo no Estrada Becuse to’o Aeturi Laran. Obra ne’e kobre distánsia totál 3.694 Km (STA 0+000 to’o 3+694) ho valór kontratu ne’ebé hamutuk $ 2,978,367.82.
CAC mós husu ba empreza atu harii kedas Kuadru Avizu hodi fó informasaun ba komunidade kona-ba tempu terminasaun projetu nian. Ekipa mós halo inspesaun ba progresu servisu iha ponte no estrada ne’ebé hala’o hela.
Komisáriu Adjuntu Rosário Salsinha Araújo fó komunika ho empreza atu toma nota hodi komproimenta ba dokumentus legal sira hanesan BOQ, Dezeñu no Kontratu atu garante finalizasaun ho kualiadade.
Komisáriu Adjuntu Miguel Acácio Faria reitera katak CAC sei kontinua monitoriza projetu hotu, tantu sira ne’ebé liuhusi konkursu normál ka emerjénsia, hodi asegura katak osan Estadu nian uza ho responsabilidade no rezultadu bele serve duni povu nia nesesidade bainhira la uza ho di'ak mak CAC sei husu responsabilidade ba entidade sira ne’ebe implementa projetu.
Hodi konklui monitorizasaun ba projetu tolu ne’e, CAC husu ba empreza sira atu kumpri sira-nia obrigasaun tuir kontratu, liuliu kona-ba kualidade servisu no kumpri prazu ne’ebé hatur ona.
CAC mós sei rekomenda ba Ministériu relevante sira atu fó atensaun ba kestaun sosiál no administrativu (BoQ) ne’ebé sai nu’udar kauza ba servisu balun ne’ebé paradu, nune’e projetu sira-ne’e la bele sai fali "projetu abandonadu" ne’ebé prejudika Estadu no povu.

