DILI (TOP) – Prezidente Repúblika Populár Xina, Xi Jinping kontinua kontente hodi simu tan vizita Prezidente Russia, Vladimir Putin hafoin remata simu vizita ofisial Prezidente Estus Unidus Amerika (EUA), Donald J. Trump.
Prezidente Estadus Unidus Amerika, Donald Trump konklui ona nia vizita estadu ida iha Pekin, Xina, ne'ebé hala'o husi loron 13 to'o loron 15 Maiu 2026. Durante viajen ne'e, nia hala'o enkontru no konversa bilaterál sira ho líder Xinés Xi Jinping kona-ba komérsiu, intelijénsia artifisiál, no funu ne'ebé la'o hela iha Iraun.
Simeira EUA-Xina entre Prezidente Donald Trump no Prezidente Xi Jinping iha Pekin sentradu iha jestaun tensaun komersiál sira no estabelesimentu instituisaun bilaterál foun rua: Konsellu Komérsiu EUA-Xina no Konsellu Investimentu EUA-Xina.
Rezultadu simeira entre nasaun poderozu rua ne’ebé The Oe-Kusi Post (TOP) asesu husi portal Portal White House no Ajensia Notisioza REUTERS katak, rezultadu komersiál no jeopolítiku xave sira husi konversa sira inklui Xina konkorda ona atu sosa tranche inisiál ida ho maizumenus aviaun Boeing 200 ne'ebé produz iha Amérika. Xina mós kompromete atu sosa produtu agrikola EUA nian pelumenus ho montante bilaun $17 tinan-tinan (inklui fore-mungu, karau-ten, no manu-tolun) husi 2026 to'o 2028.
Iha área mineral kritiku sira, Xina konkorda atu rezolve preokupasaun sira husi kadeia fornesimentu E.U.A. nian kona-ba elementu rai raru sira (hanesan itriu no neodimiu) no ekipamentu prosesamentu nian.
Ba fali divizaun Jeopolítika nian, EUA foka maka'as ba akordu ekonómiku sira, enkuantu Pekin subliña avizu ba EUA labele kahur nia kanuru tohar ba iha kestaun konflitu Taiwan no Médiu Oriente nian.
Hafoin simeira entre EUA – Xina remata, ohin Prezidente Rúsia, Vladimir Putin vizita Pekin hodi hametin liu tan lasu amizade entre nasaun rua ne’e nian.
Tuir diskursu Putin nian liu husi video ida katak, relasaun Rúsia-Xina nian atinji ona "nível ida ne'ebé laiha presedente duni", hateten Prezidente Putin, iha loron Tersa, 19 Maiu 2026 molok hala’o nia vizita Estadu ba Xina.
Prezidente nota katak "vizita mútua regulár sira no konversa sira iha nível aas Rúsia-Xina mak parte importante no integrante ida husi sira nia esforsu konjuntu hodi promove relasaun entre nasaun rua no loke sira nia potensiál ne'ebé laiha limite duni."
Natureza espesiál husi relasaun Rúsia-Xina nian reflete iha atmosfera husi komprensaun no konfiansa mútua, kompromisu ida hodi buka kooperasaun ne'ebé manan no ekuitativu, hala'o diálogu ho respeitu, no apoia malu iha asuntu sira ne'ebé afeta interese prinsipál sira husi nasaun rua ne'e, inklui protesaun husi soberania no unidade Estadu nian, nia hatete.
Putin nota katak iha tinan 25 liubá, Rúsia no Xina asina Tratadu Viziñu Di'ak no Kooperasaun Amizade, ne'ebé estabelese fundasaun sólidu ida ba relasaun estratéjiku ida ne'ebé jenuinu no parseria abranjente ba benefísiu nasaun rua no povu rua nian.
Rúsia ho Xina ativamente habelar sira nia kontaktu iha polítika, ekonomia no área sira seluk, enkuantu habelar interkámbiu umanitáriu sira no enkoraja interasaun entre ema ba ema, Putin hateten.
"Hamutuk ami halo buat hotu ne'ebé bele aprofunda liután kolaborasaun bilaterál no avansa dezenvolvimentu abranjente husi ami nia nasaun sira", Putin afirma, hodi nota katak kestaun sira ne'e sei forma ajenda husi konversasaun sira ne'ebé sei hala’o iha Pekin.
Putin hatutan tan katak nia apresia tebes Prezidente Xinés Xi Jinping nia kompromisu ba kooperasaun ba tempu naruk ho Rúsia.
"Ha'u konvensidu katak ami nia lasu sira ne'ebé manas no amigavel permite ami atu trasa planu sira ne'ebé brani liu ba futuru no lori sira ba moris", nia hatutan.
Komérsiu entre Rúsia no Xina kontinua buras, liu ona marka dolar amerikanu biliaun 200, ho akordu mútuo sira ne'ebé agora hala'o kuaze tomak iha rublu no yuan, Putin esplika.
Inisiativa boot sira hala'o hela iha área xave sira kooperasaun bilaterál nian, Putin nota. Tuir Tinan Kultura Rúsia-Xina ne'ebé susesu, Tinan Edukasaun Rúsia-Xina lansa iha Janeiru, hodi marka edisaun ba dala 10 hosi projetu bilaterál sira hanesan ne'e iha área umanitária.
Putin hatete katak Rúsia konsidera Xina nia istória ho sékulu barak no nia realizasaun sira iha kultura, arte no siénsia ho estima aas.
"Ami iha interese atu lori ami nia povu sira besik liután, promove liután komprensaun mútua, no hakuak buat pozitivu hotu ne'ebé oferese husi tradisaun no patrimóniu riku nasaun rua nian."
Nia mós sauda introdusaun husi rejime mútuo ida livre vistu nian entre nasaun rua ne'e, hodi hatete katak arranju ne'e fasilita troka negósiu no turizmu nian ne'ebé boot liu enkuantu aproveita oportunidade foun sira ba komunikasaun no kontaktu pesoál entre sidadaun rusu no xinés sira.
Putin subliña katak relasaun estratéjiku besik entre Rúsia no Xina iha papél boot, estabilizadór iha nível mundiál.
"La ho aliadu hasoru ema ida, ami buka dame no prosperidade universál."
"Iha espíritu ne'e maka Moskovu ho Pekin atua ho forma koordenadu hodi defende direitu internasional no dispozisaun sira hosi Karta ONU nian iha nia totalidade, kompletu no interligasaun", Putin hatete.
"Ami apoia kooperasaun ativa liuhusi ONU, Organizasaun Koperasaun Xangai nian, BRICS, no entidade multilaterál sira seluk, fó kontribuisaun substansiál ida hodi rezolve dezafiu globál no rejionál urjente sira", nia hatutan.
"Ha'u fiar katak hamutuk ami sei kontinua halo buat hotu ne'ebé posivel hodi aprofunda parseria entre Rúsia no Xina no ba viziñu di'ak ba ami nia nasaun rua nia dezenvolvimentu dinámiku no ba ami nia povu nia moris di'ak, iha interese sira hodi mantén seguransa no estabilidade global", Putin hatete.
Putin oras ne'e to'o ona Pekin, Xina.

