CEBU (TOP) - Governu Filipina aproveita nu’udar uma-bain ba simeira Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku nian sei halo esforsu atu hadame Kamboja no Thailandia ne’ebé antes ne’e halo funu ba malu kona-ba disputa fronteira rai-maran nian.
Iha lideransa husi Prezidente Filipina, Ferdinand R. Marcos Jr. nu'udar mós Prezidente ASEAN ba tinan 2026, sei konvoka enkontru trilaterál espesiál ida iha Cebu entre Primeiru-Ministru Kamboja Hun Manet no Primeiru-Ministru Tailándia, Anutin Charnvirakul hodi fasilita diálogu konstrutivu kona-ba situasaun fronteira Kamboja-Thailandia nian.
Durante enkontru ohin iha Cebu, Filipina, líder rua ne'e reafirma sira nia kompromisu ba komunikasaun nakloke, restrisaun, no retoma mekanizmu bilaterál sira ne'ebé eziste.
Mandatu husi Ekipa Observadór ASEAN (AOT), órgaun ida ne'ebé kompostu husi reprezentante sira husi Estadu-membru ASEAN nian ne'ebé iha knaar atu observa, verifika, no relata kona-ba implementasaun husi akordu sesarfogu nian, no mós prolonga ba fulan tolu to'o Jullu 2026, ho Filipina sai hanesan ninia koordenadór.
Iha konferénsia imprensa konjunta ne’ebé hala’o iha Sentru Media iha Cebu, Filipina, Kinta, 07 Maiu 2026, líder na'in tolu ne'e fó sai lian ida ne'ebé haree ba oin.
Prezidente Marcos subliña knaar ASEAN nian hanesan plataforma ida ba diálogu ne'ebé bazeia ba soberania, la-interferénsia, no rezolusaun pasífika ba disputa sira.
Primeiru-Ministru Thailandia, Hun Manet husu ba implementasaun tomak husi Deklarasaun Konjunta husi 27 Dezembru 2025 no destaka interkámbiu sira entre ema sira hanesan pilar komplementár ida iha harii fali konfiansa.
Nune’e mós, Primeiru-Ministru Thailandia, Anutin Charnvirakul afirma katak konflitu lori de'it sofrimentu, no kompromete atu serbisu hamutuk ho Kamboja kona-ba medida prátika sira harii konfiansa nian hahú ho área sira ne'ebé iha pontu komún imediatu.
Hamutuk, líder na'in tolu ne'e reafirma katak dame ne'ebé dura presiza sinseridade, diplomasia ne'ebé sustentavel, no aderénsia ne'ebé la nakdoko ba lei internasionál.
Konflitu fronteira Tailándia-Kamboja 2025-2026 mak disputa armada boot ida kona-ba teritóriu ne'ebé disputadu besik Templu Preah Vihear iha sékulu XI.
Hahú iha Maiu 2025, funu ne'e envolve artillaria, atake drone sira, no armamentu pezadu sira, ne'ebé rezulta iha ema mate liu 100, ema rihun atus resin sai dezlokadu, no interrupsaun ekonómika maka'as iha rejiaun fronteira sira.
Tuir eskalasaun ida iha Maiu 2025, funu boot sira mosu iha Jullu no hahú fali iha Dezembru 2025 hafoin sesarfogu ida ne'ebé la dura kleur. Husi konflitu armada ne’e, ema liu 100 (inklui ema sivíl) mate no 800,000+ hetan dezlokasaun. Eskola no instalasaun médiku atus resin mak taka, hodi hamosu lakon ekonómiku ne'ebé maka'as.
Kauza sira husi konflitu ne'e mosu iha disputa fronteira ne'ebé kleur ona kona-ba área hale'u Preah Vihear fatin UNESCO nian. Ida-ne'e sai aat liután tanba polítika lokál, sentimentu nasionalista sira, no dezentendimentu kona-ba dezenvolvimentu konjuntu teritóriu nian. Maske iha sesarfogu oioin ne'ebé negosia ho asisténsia husi mediadór sira, inklui intervensaun potensiál husi podér rejionál sira, situasaun ne'e sai volátil nafatin to'o Maiu 2026.
Desijaun Tribunál Internasionál Justisa nian (ICJ) deside iha tinan 1962 katak Templu Preah Vihear pertense ba Kamboja, maibé rai ne'ebé hale'u sei disputadu nafatin. Konflitu ne'e hale'u kilómetru 800 hosi fronteira ne'ebé fahe, espesifikamente afeta área sira hanesan Ta Muen Thom no Preah Vihear.

