Diplomasia iha kadeira difísil no oinsá mediasaun konstrui ponte iha fatin ne'ebé konflitu domina

NOVA IORKE (TOP) - The Oekusi Post (TOP) no Radio no Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL, E.P) sai sasin ba oinsa mestre boot ba diplomasia mundiál no Laureado Nobel ba Paz ida kondekora ninia eis belun boot ida iha situasaun difisil laran bainhira hala’o misaun ONU nian iha Guiné-Bissau.

Iha momentu balun, amizade loloos la moris iha meza jantar ka enkontru sosiál lorloron. Nia moris iha korredor ONU nian, iha diskusaun estratéjiku ne'ebé kompriende risku entre moris no mate ba populasaun sira, no iha desizaun sira ne'ebé presiza foti kedas iha kontestu konflitu ne'ebé la fasil. Istória ida ne'e, kona-ba oinsá relasaun profisionál sai amizade ne'ebé forte liu mak hun no abut husi kondekorasaun ne'ebé Prezidente José Ramos-Horta fó ohin, ba Profesór Babafemi A. Badejo, Ph.D., LL.B., iha Misaun Permanente Timor-Leste nian iha Nova Iorke, Segunda, 21 Setembru 2026.

Iha tinan 2013, kuandu Ramos-Horta simu tarefa nu'udar Reprezentante Espesiál Sekretáriu-Jerál ONU nian ba Guiné-Bissau, nasaun ne'ebé naran ho instabilidade polítika no istóriku golpe militar nian, nia buka ekipa ida ne'ebé bele fiar. Iha pozisaun Xefe Gabinete, Profesór Babafemi Badejo, jurísta no akadémiku ida husi Nijéria ho esperiénsia lubun ona iha Darfur no Somália, sai naran ida ne'ebé eskollidu atu serbisu besik liu ho Ramos-Horta.

Xefe Gabinete la'os de'it kargu administrativu ida. Iha kontestu diplomasia preventiva, funsaun ida ne'e signifika prezensa konstante iha reuniaun sira ne'ebé hatene tensaun konflitu sa’e maka’as, kompriende sensibilidade políti kultura lokál, no fó konsellu onestu, mesmo kuandu lia-fuan la fásil rona. Durante períodu Janeiru 2013 to’o fali Juñu 2014, sira nain rua serbisu hamutuk iha kontestu ida ne'ebé rekere fiar total.

Matenek nain sira iha mundu diplomasia internasionál dala barak temi katak amizade ne'ebé forma iha kontestu serbisu difísil dala barak durabilidade liu husi amizade sira ne'ebé forma iha sirkunstánsia normál. Bainhira ema rua hamutuk enfrenta desafiu boot kona-ba entre moris no mate populasaun ida nian, estabilidade rejiaun ida nian, figura nain rua ne’e hahu aprende koñese malu iha nível ne'ebé profundu liu husi konvíviu diáriu ida de’it.

Ramos-Horta rasik, molok simu tarefa Guiné-Bissau, nia asume ona pozisaun Sub-Sekretáriu-Jerál iha sistema ONU nian nu’udar Timor-oan dahuluk mak atinji nível ida ne'e durante istória ONU nian. Nia komprende, husi esperiénsia rasik, oinsá presiza ema ne'ebé fiar iha ninia lisensa. Babafemi Badejo sai ema ida ne’e.

Profesór Babafemi A. Badejo, Ph.D., LL.B. Credit: Media PR.

Hafoin missaun Guiné-Bissau remata, Ramos-Horta kontinua ninia serbisu internasionál sira nu'udar Prezidente Painél Nivel-Aas kona-ba Operasaun Pás ONU nian (2014–2016), no depois nu’udar mós Prezidente ba Konsellu Nivel-Aas kona-ba Mediasaun iha Sekretáriu-Jerál ONU António Guterres nia okos husi tinan 2017 to’o 2019. Babafemi Badejo iha ninia banda, kontinua kontribui ba misaun ONU nian iha rejiaun sira seluk ne'ebé konflitu domina.

Maski dalan sira ne’e haketak iha jeografia no kargu, ligasaun ne'ebé forma iha Guiné-Bissau nunka lakon. Ne'e mak buat ne'ebé Prezidente Ramos-Horta reflete ohin, kuandu nia deskreve Badejo hanesan "belun loloos Timor-Leste nian", la'os de'it lia-fuan diplomátiku ba serimónia ofisiál, maibé rekoñesimentu husi esperiénsia partilhadu.

Medalla Ordem Timor-Leste, ne'ebé fó tuir Dekretu Prezidente Repúblika Número 107/2026, interesante liu tanba nia hatudu oinsá relasaun pesoál bele sai kontribuisaun instituisonál. Amizade entre Ramos-Horta no Babafemi Badejo la moris husi akordu diplomátiku formál, maibé husi tempu serbisu hamutuk iha momentu difísil, no ohin, Estadu Timor-Leste rekoñese amizade ida ne'e nu'udar parte husi kontribuisaun boot liu ba umanidade.

Iha diskursu, Prezidente Ramos-Horta hato'o katak esforsu inkansável Babafemi Badejo nian fó fundasaun ida ba estabilidade iha rejiaun balun ne'ebé dezafiu boot liu iha mundu, deskrisaun ne'ebé, kuandu haree ho kontestu amizade sira nain rua nian, sai liu husi elojiu profisionál simples. Ne'e rekoñesimentu ba parseiru ida ne'ebé prova ninia fiar liu husi tempu.

Serimónia iha Nova Iorke la'os de'it protokolu ofisiál Estadu nian. Ho prezensa família no belun sira husi Babafemi Badejo, momentu ida ne'e sai selebrasaun ida kona-ba relasaun umanu, istória kona-ba oinsá ligasaun forma iha kontestu difísil bele sobrevive tempu no distánsia jeográfika, no oinsá amizade ne'ebé loloos konsege influénsia mós dalan diplomasia nasionál nian.

Ba Timor-Leste, nasaun ki'ik ida ne'ebé rasik rekoñese folin amizade internasionál durante prosesu independénsia no rekonstrusaun, istória Prezidente Ramos-Horta no Babafemi Badejo nian sai ezemplu ida ne'ebé forte, katak diplomasia efetivu liu dala barak hahú husi konesaun umanu ne'ebé sinseru, no relasaun ne'ebé konstrui iha kontestu difísil bele sai baze ba kooperasaun internasionál ne'ebé durável.

Reportajen Raimundos Oki husi Misaun Permanente Timor-Leste nian ba ONU iha Nova Iorke, Estadus Unidus Amerika. 

Raimundos Oki
Author: Raimundos OkiWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
Xefe Redasaun & Editor

#Saude

Artigu seluk

DILI (TOP) – Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé akompaña husi Vise Primeiru-Ministru, Ministru Koordenador ba assuntu Ekonómiku,...

#OeKusi #RAEOA

Artigu seluk

#Politika

Artigu seluk

Mundu

Artigu seluk
Online Counter