Prezidente Ramos-Horta no Yunus selebra marku istóriku tinan 50 ezistensia mikro-kréditu

NOVA IORKE (TOP) - Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, José Ramos-Horta hamutuk ho ekonomista no emprezáriu sosiál Bangladesh, Muhammad Yunus selebra tinan 50 ezistensia mikrokréditu iha Kuarté Jerál ONU iha Manhattan, Nova Iorke, Estadus Unidus Amerika (EUA).

Muhammad Yunus mak ekonomista no emprezáriu sosiál Bangladexe nian ne'ebé mak koñesidu tanba sai hanesan pioneiru ba konseitu mikro-kréditu no mikro-finansa nian no manán Prémiu Nobel ba Paz iha tinan 2006. 

Iha Sede Nasoins Unidas, iha loron 21 fulan-Setembru, Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hato'o diskursu ida ne'ebé ka’er liu ba istória pesoál duké protokolu diplomátiku, bainhira nia hamriik iha eventu sekundáriu nivel aas UNGA ba dala 81, ho tema "2026: Tinan 50 Mikrokréditu, Tinan Negósiu Sosiál nian".

Laureadu Nobel ba Paz 1996 ne’e, hahú nia diskursu ho konfisaun ida ne'ebé sai fundasaun ba tomak diskursu. Profesór Muhammad Yunus, maluk Prémiu Nobel ba Paz Bangladexe nian, la'ós de'it parseiru diplomátiku ida, maibé "maun-alin no mentor".

Prezidente relembra momentu ne'ebé sira nia amizade hahú, tinan 2004, iha kontestu ne'ebé kontrasta klaru ho glamour salaun ONU nian. 

Timor-Leste, iha tempu ne'ebá, tuir Presidente Horta katak sei kura hela kanek sira husi okupasaun no destruisaun, la iha buat ida rasik ba futuru, no esperansa.

Ho konvite ba Yunus atu mai introdús mikro-kréditu, Prezidente Horta dehan katak nia lisaun ne'ebé Timor-Leste simu husi ne'e la'ós de'it kona-ba finansiamentu, maibé kona-ba dignidade.

"Profesór Yunus hatudu mai ami katak ema ki’ak liu iha ami nia le’et la'ós vítima sira ne'ebé atu hetan laran susar, maibé emprezáriu sira ne'ebé hein atu hetan libertasaun," nia hateten.

Amizade ne'e la para de'it iha simbolizmu. Prezidente Horta hanoin hikas nia vizita ida ba Dhaka iha Dezembru 2024, bainhira sira asina akordu sira ne'ebé habelar kooperasaun ba komérsiu, investimentu, edukasaun, agrikultura no mikro-finansa, hatudu katak relasaun entre Timor-Leste no Bangladexe agora evolui liu husi simbóliku ba estratéjiku.

Iha parte segundu diskursu nian, Prezidente Horta muda fali lian (tón), husi reflesaun pesoál ba analize jeopolítika ne'ebé kritiku no direta.

Prezidente no diplomata mundiál ne’e deskreve mundu atuál nu'udar "fraturadu", ho fragmentasaun jeopolítika ne'ebé estraga governasaun globál, risku klimátiku sira ne'ebé aselera lalais liu resposta polítika sira nian, no dezigualdade ekonómika ne'ebé aumenta liu-liu iha Súl Globál.

Iha ponte kritika ida ne'ebé importante, Prezidente Horta aponta intelijénsia artifisiál no disrupsaun teknolójiku nu'udar forsa ne'ebé "define fali dalan ba serbisu, edukasaun no dezenvolvimentu nian iha maneira sira ne'ebé foin hahú atu komprende".

Kontra kontestu ne'e, Prezidente Horta rekoñese katak Súl Globál "la'ós ona partisipante pasivu", maibé nasaun sira hasoru ai-tais dobru, oportunidade ba kreximentu no inovasaun iha neon ida, no lakuna finansiamentu persistente, dezempregu foin sa'e nian, vulnerabilidade klimátika no asesu limitadu ba teknolojia avansadu iha neon seluk.

Iha kontestu ida ne'e mak Prezidente Horta hato'o Yunus nia vizaun "Zero Tolu", zero ki’ak, zero dezempregu no zero emisaun karbonu líkidu, la'ós hanesan slogan seremonial, maibé hanesan "enkuadramentu morál" ida.

Prezidente Horta hakerek ekplisitamente relasaun entre vizaun ida ne'e ho realidade Timor-Leste nian nu'udar nasaun ki'ik. 

"Ba nasaun ki'ik ida hanesan ha'u nian, nasaun ida ne'ebé hatene saida mak signifikadu husi luta ba sobrevivénsia, ida ne'e mak roteiru ida ne'ebé ita hakuak la hó azitasaun."

Prezidente Horta mós alista kompromisu konkretu nasionál sira hanesan diversifikasaun ekonómia liu husi investimentu iha turizmu no enerjia renovável hanesan marku istóriku ida adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN ne'ebé nia deskreve nu'udar "loke odamatan ba rejiaun ida ho ema millaun 700".

Credit: Media PR.

"Ita lakohi simu katak ki'ik signifika frakeza" funsiona hanesan mensajen dupla ba audiénsia internasionál sira. Ida ne'e reafirma pozisaun Timor-Leste nu'udar ator ativu, la'ós de'it benefisiáriu ajuda ba públiku doméstiku, ida ne'e reforsa narrativa dignidade nasionál ne'ebé Prezidente Horta hato'o dezde tempu rezisténsia.

Prezidente identifika teknolojia no foin sa'e sira nu'udar forsa rua ne'ebé sei "forma tinan lima-nulu tuir mai ho profundidade hanesan mikro-kréditu forma iha tinan lima-nulu ikus".

Nia hatudu teknolojia hanesan "surik ida ho diman rua", habelar asesu ba edukasaun no saúde, maibé mós risku preokupasaun étika, prejuizu, lakuna governasaun, deslokasaun serbisu no divizaun dijitál entre Norte no Súl. Kona-ba foin sa'e sira, Prezidente Horta liga movimentu "3ZERO" globál ne'ebé inspiradu husi Yunus ho realidade demográfika Timor-Leste nian, besik metade populasaun ho tinan 25 mai kraik.

Prezidente Horta nia mensajen klaru no direta, "keta hein lisensa mak atu lidera."

Momentu ne'ebé mais komovente iha diskursu maka reflesaun pesoál Ramos-Horta nian kona-ba dezafiu ne'ebé nia lansa iha Setembru liuba iha Asembleia Jerál — konvida joven Timor-Leste nian atu hakerek ho liman fraze ida a favor dame ba Gaza, Ukránia, Sudaun no Myanmar.

Diskursu ida ne'e hatudu katak Prezidente Horta uza plataforma internasionál sira la'ós de'it hodi lobia ba interese Timor-Leste nian, maibé mós hodi konsolida narrativa ida ne'ebé pozisiona Timor-Leste nu’udar nasaun ida foin sai membru ASEAN, nu'udar lian (vós) moral ba nasaun ki'ik sira iha ordem globál ne'ebé nakonu ho instabilidade.

Raimundos Oki
Author: Raimundos OkiWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
Xefe Redasaun & Editor

Online Counter