Xi Jinping aviza ba Trump 'labele tama iha ami nia uma kotuk'

DILI (TOP) - Prezidente Repúblika Populár Xina, Xi Jinping aviza ona Prezidente Estadus Unidus Amerika (EUA), Donald J. Trump atu labele tama iha Xina nia kintal kotuk ('labele tama iha ami nia uma kotuk') - no nia sei sente di’ak hela ho umillasaun ne'e.

“Trump sei hadook-an hosi umillasaun tanba avizu Taiwan no ignora espansaun Xina nian iha fatin seluk - no ida-ne'e perigozu,  editór asuntu relasasaun internasional Sam Kiley komenta.

Haree ba limite sira hosi podér Amerikanu ne'ebé mak espoin husi nia funu hasoru Iraun, Xina fó sai ona avizu ida ne'ebé maka'as tebes katak nasaun rua ne'e bele remata iha konflitu kona-ba Taiwan.

Ba Prezidente EUA nian ne'ebé laran-makerek no frajil iha vizita ida ba Pekin, ida-ne'e hanesan umillasaun ida.

Ne'e la'ós buat ida ne'ebé Donald Trump sei sente. Sei sai dezastre ba rejiaun ne'ebé Xina envolve daudaun hodi hadau rai seluk.

Ho isin-manas, labarik lubun ida ne'ebé dada ai-funan no bandeira, guarda onra nian no enkontru sira iha Xina nia Salaun Bo'ot Povu, la provável katak nia sei ofende ho ofensiva tanba nia la preokupa ho Taiwan, irritadu ho kompromisu sira iha pasadu atu proteje illa, no haree rejiaun tomak hanesan parte ida husi espíritu lejítimu influénsia Xina nian.

Durante diskursu abertura nian, Trump fó sai lian ida ne'ebé manas no elojia ba líder xinés, hodi elojia Xi iha jornalista sira nia oin.

"Ita-boot mak líder ne'ebé di'ak tebes," Trump hatete.

"Dalaruma ema la gosta ha'u hatete ida-ne'e, maibé ha'u hatete ida-ne'e, tanba ida-ne'e loos."

Nia kontinua: "Ida-ne'e onra ida atu hamutuk ho ita-boot. Ida-ne'e onra ida atu sai ita-boot nia belun," molok ho fiar-an prevee katak "relasaun entre Xina no EUA sei sai di'ak liu duké uluk."

Diskusaun kona-ba Taiwan

Xi, maibé, adota lian ida ne'ebé notavelmente sériu liu, hodi fó sai avizu sira kona-ba futuru relasaun sira EUA-Xina nian, liuliu kona-ba Taiwan.

Tuir deklarasaun ida ne'ebé fahe iha X hosi porta-vós Ministériu Negósiu Estranjeiru Xinés nian, Mao Ning, Xi hatete ba Trump katak "kestaun Taiwan nian mak kestaun importante liu iha relasaun sira Xina-EUA nian."

Nia fó avizu katak oinsá Washington trata kestaun ne'e ikus mai bele hamosu 'konflitu sira.'

Xi mós refere ba buat ne'ebé hanaran 'Thucydides Trap', teoria ida iha relasaun internasionál sira ne'ebé sujere katak funu dala barak mosu bainhira podér globál ida ne'ebé sa'e ameasa atu ultrapasa ida ne'ebé estabelese ona.

Nia kestiona 'se nasaun rua ne'e bele ultrapasa 'Thucydides Trap' no harii modelu foun ida ba relasaun sira entre poténsia boot sira.'

"Kooperasaun fó benefísiu ba parte rua, enkuantu konfrontu prejudika parte rua," Xi hatete.

"Nasaun rua ne'e tenke sai parseiru duké sai rival."

Tonu kontrastante sira entre líder na'in-rua ne'e subliña oinsá sira dook malu iha kestaun jeopolítika boot oioin, inklui tensaun sira ne'ebé hale'u Taiwan, disputa komersiál sira ne'ebé la'o hela, no konflitu ne'ebé envolve Iraun.

Trump no Xi depois hala'o maizumenus oras rua hosi konversasaun privadu sira iha Great Hall of the People nia laran, iha ne'ebé sira diskute kona-ba komérsiu no preokupasaun internasionál sira ne'ebé luan liu.

Maibé, maski iha serimónia boot no hatudu simbóliku sira diplomasia nian, simeira ne'e haree ona hosi observadór balu hanesan foka liu ba ótika duké avansu polítiku boot ruma.

Desde, funu Iraun nian halo folin mina-rai nian sa'e maka'as. Ida-ne'e afeta ona nasaun rua ne'e, maibé Xina kontinua importa mina-rai rusu ne'ebé hetan sansaun no hein atu hafoun nia utilizasaun ba mina-rai iranianu ho deskontu.

Trump hasoru hela eleisaun intermédiu sira ba nia partidu republikanu, monu iha sondajen sira no seidauk deskobre oinsá atu sai hosi konflitu Iraun nian, tanba la atinji nia objetivu sira ba funu.

EUA mantein polítika ida kona-ba "ambiguidade estratéjiku" hasoru Taiwan dezde nia haketak hosi rai-maran bainhira komunista sira hadau Xina rai-maran iha tinan 1949.

Washington mantein nia influénsia hanesan fornesedór kilat boot liu ba Taiwan no apoia nia direitu ba autodefeza enkuantu mós ”rekoñese” polítika “Xina Ida de’it” Partidu Komunista Xina nian, ne’ebé ezije reunifikasaun entidade rua ne’e nian.

Ida-ne'e fó espasu ba Trump atu halo manobra, ka atu hadook-an hosi sistema sira apoiu nian ne'ebé kleur ona ba Taiwan.

Implísitu iha mensajen "la sai husi ami nia uma kotuk" husi Xi mak ezijénsia ida ne'ebé luan liu. Xina nia kintál kotuk inklui Tasi Súl Xina nian, iha ne'ebé Xina muda lalais no agresivu jeografia ba nia favor.

Ba Indonéziu sira nia horor, nasaun 11 iha bloku ASEAN nian, Austrália no Japaun, Xina harii ona Illa sira ne'ebé ema halo iha tasi hodi habelar sira nia bee teritoriál sira no domina pontu sufokasaun ida ne'ebé kontrola besik tersu ida hosi komérsiu globál tomak.

Ró funu nian sira hosi mundu tomak halo patrulla iha tasi no "buzz" Xina nia illa artifisiál sira iha manifestasaun sira kona-ba direitu pasajen internasionál no hodi sobu Xina nia reklamasaun teritoriál sira ba bee barak liután iha atol militár ki'ik sira ne'ebé nia harii entre nia kosta súl no Indonézia.

Xina insisti katak nia iha soberania ba rejiaun tomak ka maioria. Ida-ne'e ezije liután katak nasaun sira ASEAN nian, ne'ebé maka halo komérsiu maka'as liu liuhusi Tasi Súl Xina nian, konkorda atu "reziste interupsaun sira", ne'ebé mak kódigu hodi permite nasaun sira seluk hanesan EUA atu partisipa iha argumentu ruma kona-ba lei internasionál sira ne'ebé mak regula tasi sira.

Xina mós hakarak atu ASEAN asina kódigu konduta ida ne'ebé la vinkula Xina maibé hakotu kooperasaun militár entre nia membru sira no poténsia sira husi li'ur.

Iha semana kotuk, Filipina konkorda atu harii Sentru Marítimu ASEAN nian iha nia provínsia Cebu hodi halo monitorizasaun ba Tasi Súl Xina nian.

Hodi fó avizu ba Amérika atu hadook-an hosi Taiwan, ne'ebé seidauk hetan asaltu, Xina mós hateten ba Donald Trump ne'ebé menus atu hateke dook husi nia hadau rai seluk ne'ebé la'o daudaun, husi tasi.

The Oekusi Post
Author: The Oekusi PostWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
www.OeKusiPost.com nu’udar plataforma media online iha Oe-Kusi Ambeno, Timor-Leste ne’ebé aprezenta notísia iha área oioin iha teritóriu nasionál. Rua. Numbei, Oe-Kusi Ambeno Mobile: +670 7723 4114 Email: info (at) OeKusiPost.com

Online Counter